Điều chỉnh giá điện như thế nào là hợp lý?

Image[bkeps.com]Với giá bán điện bình quân 847,5 đồng/kWh thì điện do ngành điện tự sản xuất lãi 48,9 đồng/kWh, mua ngoài phải chịu lỗ 220,09 đồng/kWh. Tổng cộng ngành điện đã lỗ 3.421 tỷ đồng trong 1 năm… Ngành điện – độc quyền mà “không quyền”

Trong kinh tế học, độc quyền là trạng thái thị trường chỉ có duy nhất một người bán và sản xuất ra sản phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi. Do đặc quyền chiếm giữ một mình nên người bán có thể đầu cơ, tích trữ, ghim hàng, tăng giá, ép giá và cố tìm mọi cách giữ “cung” ở mức thấp hơn “cầu” để trục lợi. Vì vậy, bản chất của độc quyền thường vì mục đích tối đa hoá lợi nhuận.Nếu xét trên khía cạnh là người duy nhất bán điện thì ngành điện độc quyền, nhưng nếu xét trên góc độ quản lý vĩ mô, EVN là tập đoàn kinh tế lớn của nhà nước, ngoài nhiệm vụ kinh doanh, còn phục vụ các nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước. Độc quyền mà nằm trong khuôn khổ các chính sách và biện pháp can thiệp của Chính phủ thì không còn là độc quyền nữa. Vì vậy, người ta thường nói ngành điện “độc quyền về mặt Nhà nước”, bởi mọi hoạt động điện lực từ khâu quy hoạch và đầu tư phát triển điện lực đến thị trường điện lực đều do cơ quan quản lý Nhà nước về hoạt động điện lực và sử dụng điện quyết định. Có thể nói, nếu độc quyền, thì CBCNV của ngành điện chỉ có thể độc quyền trong khi thi hành nhiệm vụ cá nhân mà thôi, tức là có thể nảy sinh tình trạng quan liêu, cửa quyền, vòi vĩnh của đội ngũ CBCNV trong quan hệ giao tiếp khách hàng dùng điện. Sự lạm quyền đó vừa không có lợi mà nhiều khi còn gây ảnh hưởng đến thanh danh, uy tín của ngành điện, dễ dẫn đến phát sinh những luồng dư luận không tốt. Nhằm ngăn chặn, hạn chế tình trạng đó, Bộ chủ quản và EVN đã ban hành nhiều quy trình, quy phạm nhằm làm “trong sạch” đội ngũ CNVC-LĐ.

Hiện tại, EVN không thể hoạt động độc lập với danh nghĩa là một tập đoàn kinh tế “lấy thu bù chi và có lãi”. Ngay cả việc thiếu nguồn phải cắt điện nơi nào, lúc nào thì cũng phải được phép của Nhà nước; Giá bán điện do Nhà nước quy định, giá mua điện do bên bán quyết định; Thiếu điện cũng không thể tự mình giải quyết, không thể nhập khẩu ngoài việc được phép mua điện giá cao của Trung Quốc. Vậy thực chất EVN có quyền không? Không có quyền thì độc quyền để làm gì? Hiện nay, EVN vẫn còn là doanh nghiệp thực hiện mua đắt, bán rẻ. Như vậy sẽ tồn tại được bao lâu? Vì thế Luật Điện lực đã có hiệu lực hơn 3 năm mà vẫn chưa có bất kỳ cá nhân, tổ chức nào bỏ vốn ra cạnh tranh, kinh doanh cùng với EVN. Tập đoàn Điện lực vẫn hoạt động trong cơ chế “một người bán vạn người mua”, nên vẫn không bao giờ gột rửa được nhãn mác “độc quyền”  và thường bị dư luận xã hội lên án là “ông độc quyền”. Thật là không khách quan đối với ngành điện!

 Cần phải tăng giá điện để khỏi “ăn” vào vốn

Vấn đề khúc mắc của ngành điện là giá bán điện. Trước đây, trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, điện năng còn rất thiếu, chủ yếu phục vụ cho phát triển kinh tế nên giá điện “rẻ như cho”, Nhà nước phải bù lỗ. Nhiều địa phương phải tăng mức phụ thu vào giá điện để bù lỗ và có vốn đầu tư các công trình điện. Vì vậy, hệ thống điện què quặt, yếu kém kéo dài tới mấy chục năm, và đối với đa số dân cư, điện vẫn là một loại “xa xỉ phẩm”. Ngành điện thì không tích luỹ được vốn.Trong vòng hai chục năm trở lại đây, nhiều nhà máy điện lớn ra đời, hệ thống đường dây 500kV Bắc – Nam được hình thành, dòng điện mở rộng dần đến từng thôn xóm, bản làng ở nông thôn, miền núi cao hẻo lánh. Không có vốn tích luỹ, ngành điện đã phải vay hàng chục tỷ đô la đầu tư xây dựng các công trình điện. Sản lượng điện phát ra năm 2007 tăng hơn 3 lần năm 2000, toàn bộ nhu cầu điện của nền kinh tế – xã hội đều được đáp ứng đầy đủ, nhưng nợ các công trình điện vẫn chưa xử lý được, và sắp đến, sẽ không có vốn đầu tư cho nguồn điện, tình trạng thiếu điện chắc chắn sẽ nghiêm trọng hơn. Nguyên nhân chủ yếu là do giá điện quá thấp, ngành điện tiếp tục không có lợi nhuận để tích luỹ.

Vì sao phải tăng giá điện?

Bất kỳ hoạt động kinh tế nào, giá đầu vào tăng thì giá đầu ra cũng phải tăng tương ứng. Giá của ngành điện không theo kịp với quy luật đó!Lấy mốc giá năm 1991 để so sánh thì năm 2008 tỷ giá đồng đôla so với đồng tiền Việt tăng 2,5 lần; vàng tăng 4 lần; xi măng, sắt thép, xăng dầu tăng hơn 5 lần, có nhiều loại sản phẩm tăng cả chục lần. Năm 1991, giá bán điện cho sản xuất, hành chính sự nghiệp và tiêu dùng 230 đồng/kWh; giá điện kinh doanh, buôn bán, dịch vụ và bán cho người nước ngoài 500 đồng/kWh. Qua một vài lần điều chỉnh, giá điện chỉ nhỉnh lên một ít, mức tăng không quá 1 lần trong 18 năm, trong đó giá điện sinh hoạt bán lẻ khởi điểm 550 đồng/kWh, bán tổng 360 đồng/kWh, sản xuất, kinh doanh dưới 1.000 đồng/kWh. Trong khi đó, để đưa điện về các xã miền núi, ngành điện đã đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng từ vốn vay, nhưng doanh thu bán điện cả trăm năm sau cũng không hoàn được vốn.Năm trước, trong phương án đề nghị Chính phủ điều chỉnh giá điện, Bộ Tài chính chỉ rõ: Sản lượng do ngành điện sản xuất chiếm 57,4%, với giá thành 733,06 đồng/kWh; điện mua ngoài chiếm 42,53%, giá mua 1002,29 đồng/kWh. Với giá bán điện bình quân 847,5 đồng/kWh thì điện do ngành điện tự sản xuất lãi 48,9 đồng/kWh, mua ngoài phải chịu lỗ 220,09 đồng/kWh. Tổng cộng ngành điện đã lỗ 3.421 tỷ đồng trong 1 năm. Qua đó cho thấy, ngành điện kinh doanh lỗ là chắc rồi. Vì vậy, nếu không điều chỉnh giá, ngành điện đứng trước thực trạng lỗ ngày càng lớn, và như vậy chuyện gì sẽ xảy ra?.Một ngành kinh tế mà nhiều năm không bù đắp được chi phí thì không những không đầu tư tái sản xuất mở rộng được mà có khi còn “ăn” vào vốn, tài sản ky cóp được trong nhiều năm chắc chắn sẽ cạn kiệt dần! Ngoài ra, nếu giá điện không hợp lý thì sẽ không thu hút đầu tư vào ngành điện, các ngân hàng sẽ không cho vay vốn, và như vậy việc đầu tư cho các công trình nguồn điện lớn sẽ gặp khó khăn. Giá điện thấp sẽ không khuyến khích người tiêu dùng tiết kiệm điện.

Đặc biệt là nếu giá bán điện thấp, ngành điện không thể liên tục mua điện giá cao ở các nhà máy điện công suất lớn. Tình trạng dân thiếu điện mà các nhà máy sản xuất điện ngoài ngành thừa điện là điều không thể tránh khỏi.Tuy nhiên tăng giá điện vào thời gian nào và đến mức nào thì hợp lý? Luật Điện lực đã chỉ ra nguyên tắc xây dựng giá điện là phải thúc đẩy sản xuất, kinh doanh điện, tiết kiệm sử dụng điện. Giá điện hợp lý là giá điện mang lại lợi nhuận cho ngành điện cao hơn tỷ suất lợi nhuận bình quân của nền kinh tế. Để điều chỉnh giá điện, ngành điện nên báo cáo công khai tài chính rõ ràng, minh bạch trên cơ sở kiểm toán nhà nước. Lỗ lãi của ngành điện như thế nào thì Bộ Công thương và Bộ Tài chính cũng đã rõ, người tiêu dùng cũng hiểu rất rõ, không cần phải thanh minh. Ngành điện chỉ nên tham mưu mức giá bình quân hợp lý theo nguyên tắc định giá của Luật Điện lực. Các mức giá đề xuất trước đây là 890 đồng/kWh hay 917 đồng/kWh chưa chắc đã chính xác và hợp lý, bởi giá thị trường biến động tăng liên tục, có thể không còn hợp lý nữa. Do đó, ngành điện cần thiết phải đề xuất lại mức giá khác trên cơ sở tính đến yếu tố trượt giá và mức lạm phát bình quân trong năm 2008 để điều chỉnh giá điện lần này.

Theo Bản tin CĐ T9/2008

Leave a Reply

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *